ఆదివాసీల గొంతుకగా.. అణగారిన వర్గాల ఆశాకిరణంగా జయంతి బరుడా

అడవి బిడ్డ నుంచి జర్నలిస్టుగా.. గిరిజన మహిళల సాధికారత కోసం నిరంతర పోరాటం

పుట్టిన ప్రాంతం, పెరిగిన పరిస్థితులు మనిషి భవిష్యత్తును నిర్ణయించలేవని నిరూపించారు జయంతి బరుడా. ఒకవైపు పేదరికం, మరోవైపు విద్యావకాశాల కొరత.. ఇంకోవైపు ఆదివాసీ మహిళగా సమాజంలో ఎదురైన వివక్ష.. ఇలా ఎన్నో సవాళ్లను అధిగమించి జర్నలిస్టుగా ఎదిగారు. తన జీవితంలో ఎదురైన అవమానాలనే ఆత్మవిశ్వాసంగా మార్చుకుని, తన సమాజం ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను ప్రపంచానికి తెలియజేసే స్థాయికి చేరుకున్నారు. ఆదివాసీల జీవితాలు అంటే పేదరికం, నిరక్షరాస్యత మాత్రమే కాదని, వారి సంస్కృతి, ప్రతిభ, విజయాలు కూడా ప్రపంచానికి తెలియాలని సంకల్పించారు. ఒడిశాలోని మల్కాన్‌గిరికి చెందిన జయంతి బరుడా ప్రయాణం నేడు ఎంతోమంది గిరిజన మహిళలకు స్ఫూర్తిగా నిలుస్తోంది.

అడవి బాట నుంచి విద్య వైపు అడుగులు

ఒడిశాలోని మల్కాన్‌గిరి ప్రాంతానికి చెందిన 35 ఏళ్ల జయంతి బరుడా కోయ ఆదివాసీ తెగలో జన్మించారు. 11 మంది తోబుట్టువులున్న పెద్ద కుటుంబంలో పెరిగిన ఆమెకు చిన్ననాటి జీవితం ఎన్నో కష్టాలతో సాగింది. అడవిలో కట్టెలు, మహువా పూలు సేకరించడం, పశువుల సంరక్షణ కోసం తల్లితో కలిసి వెళ్లడం ఆమె బాల్యంలోని నిత్యకృత్యాలు. అలాంటి పరిస్థితుల్లోనూ చదువుపై ఆసక్తిని మాత్రం వదులుకోలేదు.

ఇద్దరు ఉపాధ్యాయులు మాత్రమే ఉన్న పాఠశాలలో విద్యనభ్యసించిన జయంతి, పరిమిత వసతుల మధ్యనే పదో తరగతి వరకు చదువుకున్నారు. పది మంది విద్యార్థులు మాత్రమే పదో తరగతి వరకు చేరుకున్న ఆ పాఠశాలలో ఆమె అత్యధిక మార్కులు సాధించి ఉత్తీర్ణత సాధించడం విశేషం. అయితే పదో తరగతితోనే చదువును ఆపేయాలని కుటుంబ సభ్యులు ఒత్తిడి చేశారు. కానీ మరింత చదువుకోవాలనే పట్టుదలతో వారిని ఒప్పించి ముందుకు సాగారు.

అవమానాలే జర్నలిస్టుగా ఎదిగేందుకు ప్రేరణ

మల్కాన్‌గిరి పట్టణంలోని కళాశాలలో చదువుకుంటూనే సమీప ప్రాంతాల్లోని పిల్లలకు ట్యూషన్లు చెప్పేవారు జయంతి. ఆ సమయంలో రెడ్‌క్రాస్‌ సొసైటీ గురించి తెలుసుకుని అందులో సభ్యురాలిగా చేరారు. సామాజిక సేవలో భాగంగా ప్రభుత్వ అధికారులను కలుస్తూ ప్రజల సమస్యలను వారి దృష్టికి తీసుకెళ్లేందుకు ప్రయత్నించారు.

అయితే మహిళ కావడం, ఆదివాసీ తెగకు చెందిన వ్యక్తి కావడం, మారుమూల ప్రాంతం నుంచి రావడం వంటి కారణాలతో కొందరి నుంచి అవమానాలు ఎదుర్కొన్నట్లు ఆమె తన అనుభవాలను గుర్తుచేసుకున్నారు. అదే సమయంలో కొంతమంది జర్నలిస్టులు అధికారులను ప్రశ్నించినప్పుడు వారు శ్రద్ధగా సమాధానాలు ఇవ్వడాన్ని గమనించారు. ప్రజల సమస్యలను ప్రశ్నించే వ్యక్తికి సమాజంలో ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంటుందని అర్థం చేసుకున్నారు.

అప్పుడే జర్నలిస్టుగా మారాలని నిర్ణయించుకున్నారు. తన మాటలకు విలువ రావాలన్నా, తన ప్రజల సమస్యలకు పరిష్కార మార్గాలు వెతకాలన్నా జర్నలిజమే సరైన మార్గమని భావించారు. ఈ లక్ష్యంతో కోరాపుట్‌ సెంట్రల్‌ యూనివర్సిటీలో మాస్‌ కమ్యూనికేషన్‌, జర్నలిజం విద్యను అభ్యసించారు. అనంతరం భువనేశ్వర్‌లోని ఓ ప్రైవేటు టెలివిజన్‌ ఛానెల్‌లో పనిచేశారు.

గిరిజనుల జీవితాలను చూసే దృక్పథాన్ని మార్చాలనే సంకల్పం

టెలివిజన్‌ ఛానెల్‌లో పనిచేస్తున్న సమయంలో గిరిజనులకు సంబంధించిన వార్తలు ఎక్కువగా పేదరికం, నిరక్షరాస్యత, వెనుకబాటుతనం చుట్టూనే తిరుగుతున్నాయని జయంతి గుర్తించారు. ఆదివాసీ సమాజంలో ఉన్న ప్రతిభ, సాధించిన విజయాలు, సంప్రదాయ విజ్ఞానం, జీవన విధానాలకు ప్రధాన స్రవంతి మీడియాలో తగిన ప్రాధాన్యం లభించడం లేదని భావించారు.

గిరిజనులను కేవలం సమస్యలతో ముడిపెట్టి చూపించడం కాకుండా, వారి విజయాలను కూడా ప్రపంచానికి పరిచయం చేయాలనే ఆలోచన ఆమెను మరింత ముందుకు నడిపించింది. తన సమాజం తరఫున తానే గొంతుకగా మారాలని నిర్ణయించుకున్నారు. వార్తలు సేకరించడం, కథనాలు రూపొందించడం ద్వారా ఆదివాసీల వాస్తవ జీవితాలను వెలుగులోకి తీసుకురావాలనే లక్ష్యంతో తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించారు.

హైదరాబాద్‌ పర్యటనతో పెరిగిన ఆత్మవిశ్వాసం

జయంతి కృషిని గుర్తించిన స్నేహితులు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు ఆమెకు అండగా నిలిచాయి. పికిల్‌ జార్‌ మీడియా సంస్థ సీఈఓ వాసంతి హరిప్రకాష్‌ ఆమెను నెట్‌వర్క్‌ ఆఫ్‌ ఉమెన్‌ ఇన్‌ మీడియా ఇండియాకు పరిచయం చేశారు. ఈ పరిచయం జయంతి జీవితంలో మరో కీలక మలుపుగా నిలిచింది.

ఆ సంస్థతో అనుబంధం ఏర్పడిన తర్వాత తొలిసారిగా హైదరాబాద్‌కు వచ్చిన జయంతి, దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన సుమారు 500 మంది మహిళా జర్నలిస్టులను కలుసుకున్నారు. మారుమూల గ్రామాల నుంచి వచ్చి మీడియా రంగంలో తమదైన గుర్తింపు సాధిస్తున్న మహిళలను కలుసుకోవడం ఆమెకు కొత్త అనుభూతిని ఇచ్చింది. తనలాంటి నేపథ్యం నుంచి వచ్చినవారు కూడా ఎన్నో విజయాలు సాధించగలరనే నమ్మకం మరింత బలపడింది.

2017లో నెట్‌వర్క్‌ ఆఫ్‌ ఉమెన్‌ ఇన్‌ మీడియా ఇండియా నుంచి ఫెలోషిప్‌ పొందిన జయంతి, తన ప్రాంతం గురించి విస్తృతంగా కథనాలు రూపొందించడం ప్రారంభించారు. ఫెలోషిప్‌లో భాగంగా అందిన ల్యాప్‌టాప్‌ను ఉపయోగించుకుంటూ వార్తలు సేకరించడం, వాటిని ఎడిట్‌ చేయడం, ఆన్‌లైన్‌లో ప్రచురించడం వంటి పనులు చేపట్టారు.

తనతో పాటు ఇతర గిరిజన మహిళలు కూడా మీడియా రంగంలో నైపుణ్యాలు సాధించాలనే ఉద్దేశంతో వారికి శిక్షణ ఇచ్చారు. దీంతో మల్కాన్‌గిరి ప్రాంతంలోని ఆదివాసీ మహిళలు తమ సమస్యలను తామే కథనాల రూపంలో ప్రపంచానికి తెలియజేసే అవకాశాలు పొందారు. ఈ క్రమంలో జయంతిని తమకు మార్గనిర్దేశం చేసే పెద్దక్కగా భావిస్తూ ఆప్యాయంగా పిలుచుకుంటున్నారు.

మహిళల ఆరోగ్యం నుంచి విద్య వరకు.. సేవే లక్ష్యంగా

జయంతి జర్నలిజానికే పరిమితం కాలేదు. గిరిజన మహిళల ఆరోగ్యం, విద్య, సామాజిక సాధికారత కోసం కూడా కార్యక్రమాలు చేపట్టారు. 2018లో ‘బడా దీదీ యూనియన్‌’ను స్థాపించి మహిళల్లో రుతుక్రమ పరిశుభ్రత, పునరుత్పత్తి ఆరోగ్యంపై అవగాహన కల్పించేందుకు కృషి చేశారు.

గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పిల్లలకు చదువుకునే అవకాశాలు పెరగాలనే ఉద్దేశంతో రహదారి పక్కన బహిరంగ గ్రంథాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. పుస్తకాలు అందుబాటులో లేక చదువుకు దూరమవుతున్న చిన్నారులకు పఠనంపై ఆసక్తి పెంచేలా ప్రయత్నించారు. మహిళలు తమ ఆరోగ్యం గురించి స్వేచ్ఛగా మాట్లాడటం, పిల్లలు విద్యను కొనసాగించడం, గిరిజన యువతులు తమ సామర్థ్యాలను గుర్తించడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.

ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా ఆదివాసీ సమాజంలో అవగాహన పెంపొందించడంతో పాటు, మహిళలు తమ హక్కులపై స్పష్టత పొందేలా చేయడం ఆమె లక్ష్యంగా మారింది.

‘జంగిల్‌ రాణి’తో ఆదివాసీల కథలకు కొత్త వేదిక

2023లో జయంతి ‘జంగిల్‌ రాణి’ పేరుతో సామాజిక మాధ్యమ వేదికను ప్రారంభించారు. ‘మా కోసం.. మా చేత.. మా కథ’ అనే ఆలోచనతో ముందుకు సాగిన ఈ ప్రయత్నం ద్వారా ఆదివాసీల జీవన విధానం, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, సమస్యలు, విజయాలను విస్తృత ప్రజానీకానికి పరిచయం చేయాలని సంకల్పించారు.

గిరిజనుల గురించి ఇతరులు కథనాలు రూపొందించడం మాత్రమే కాకుండా, గిరిజనులే తమ కథలను తామే చెప్పుకునే అవకాశాలను పెంచడం ఈ ప్రయత్నంలోని ప్రధాన ఉద్దేశం. స్థానిక మహిళలకు వార్తా సేకరణ, కథనాల రూపకల్పన, డిజిటల్‌ మాధ్యమాల వినియోగంపై అవగాహన కల్పించడం ద్వారా మీడియా రంగంలో వారి భాగస్వామ్యాన్ని పెంచేందుకు కృషి చేస్తున్నారు.

అడవితో ముడిపడిన జీవన విధానం, స్థానిక సంస్కృతి, సంప్రదాయ పరిజ్ఞానం వంటి అంశాలను కూడా సమాజానికి పరిచయం చేయడం ద్వారా ఆదివాసీలపై ఉన్న ఏకపక్ష దృక్పథాన్ని మార్చేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు.

ఆరుగురు గిరిజన యువతులకు అండగా..

తనకు ఎదురైన కష్టాలు ఇతర యువతులకు ఎదురుకాకూడదనే ఆలోచనతో జయంతి తన సమాజంలోని యువతుల భవిష్యత్తుపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపుతున్నారు. ఆమెకు అందిన సహకారాన్ని ఇతరులకు అందించాలనే లక్ష్యంతో ఆరుగురు గిరిజన యువతుల బాధ్యతలను కూడా స్వీకరించారు. వారికి అండగా నిలుస్తూ విద్య, జీవన నైపుణ్యాలు, స్వావలంబన దిశగా ముందుకు సాగేందుకు సహకరిస్తున్నారు.

ఆమె సేవలను గుర్తించిన ప్రభుత్వం పీడబ్ల్యూడీ క్వార్టర్‌ను కేటాయించినట్లు అందుబాటులో ఉన్న వివరాలు పేర్కొంటున్నాయి. తన వ్యక్తిగత ఎదుగుదలతో పాటు ఇతరుల జీవితాల్లోనూ మార్పు తీసుకురావాలనే తపన జయంతి ప్రయాణంలో ప్రధాన అంశంగా నిలుస్తోంది.

ఫోర్బ్స్‌ ఇండియా గుర్తింపు.. మరింత బాధ్యత

ఆదివాసీ మహిళల సాధికారత, మీడియా రంగంలో గిరిజనుల ప్రాతినిధ్యం, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో విద్యా వ్యాప్తి కోసం జయంతి చేస్తున్న కృషికి గుర్తింపుగా గతేడాది ఫోర్బ్స్‌ ఇండియా జాబితాలో ఆమెకు స్థానం లభించినట్లు కథనంలో పేర్కొనబడింది. దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందిన 23 మంది స్వయం సాధికార మహిళల్లో ఆమె ఒకరిగా నిలిచినట్లు సమాచారం.

ఒకప్పుడు అడవిలో కట్టెలు, మహువా పూలు సేకరిస్తూ పెరిగిన బాలిక.. నేడు తన సమాజపు సమస్యలను ప్రపంచానికి తెలియజేసే జర్నలిస్టుగా ఎదగడం ఆమె ప్రయాణంలోని విశేషం. విద్యావకాశాల కొరత, సామాజిక వివక్ష, ఆర్థిక పరిమితులు తన లక్ష్యానికి అడ్డంకులు కాలేవని ఆమె నిరూపించారు.

జయంతి బరుడా కథ వ్యక్తిగత విజయగాథ మాత్రమే కాదు. ఆదివాసీ మహిళలకు విద్య, అవకాశాలు, సరైన వేదికలు అందితే వారు తమ జీవితాలను మార్చుకోవడంతో పాటు సమాజంలోనూ మార్పు తీసుకురాగలరనే సందేశాన్ని అందిస్తోంది. తన ప్రజల గొంతుకగా మారి, వారి కథలను వారితోనే చెప్పిస్తూ, మరిన్ని తరాలకు మార్గం చూపించాలనే ఆమె ప్రయత్నం కొనసాగుతోంది.