తెలంగాణలో మళ్లీ వాలంటీర్ల తరహా వ్యవస్థ..

‘ప్రజా సేవక్’ల నియామకానికి కసరత్తు?

లక్ష మంది వరకు నియామకాలు చేపట్టే యోచన.. నెలకు రూ.10 వేల వేతనం ప్రతిపాదననిరుద్యోగ యువతకు ఉపాధి.. పార్టీ కోసం పనిచేసిన విద్యావంతులకు ప్రాధాన్యం?

ప్రతి గడపకూ ప్రభుత్వ పథకాలు చేరవేయడమే లక్ష్యం.. మూడేళ్ల పాలన తర్వాత అమలుకు అవకాశం?

తెలంగాణ రాష్ట్రంలో మరోసారి వాలంటీర్ల తరహా వ్యవస్థ ఏర్పాటుపై చర్చ మొదలైంది. ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం ‘ప్రజా సేవక్’ పేరుతో కొత్త వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టేందుకు ఆలోచన చేస్తున్నట్లు రాజకీయ, పరిపాలనా వర్గాల్లో ప్రచారం జరుగుతోంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గత ముఖ్యమంత్రి వైఎస్ జగన్‌మోహన్ రెడ్డి హయాంలో అమలైన గ్రామ, వార్డు వాలంటీర్ల వ్యవస్థ తరహాలోనే తెలంగాణలోనూ ప్రజలకు ప్రభుత్వ సేవలను మరింత చేరువ చేయాలనే ఉద్దేశంతో ఈ ప్రతిపాదనను పరిశీలిస్తున్నట్లు సమాచారం. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సుమారు లక్ష మంది వరకు ప్రజా సేవక్‌లను నియమించాలనే ఆలోచన ఉన్నట్లు ప్రచారం సాగుతోంది. అయితే ఈ వ్యవస్థ ఏర్పాటుపై ఇప్పటివరకు తెలంగాణ ప్రభుత్వం నుంచి అధికారిక ప్రకటన వెలువడలేదు.

మూడు ప్రధాన లక్ష్యాలతో కొత్త వ్యవస్థ

ప్రజా సేవక్ వ్యవస్థ ఏర్పాటు వెనుక ప్రధానంగా మూడు లక్ష్యాలు ఉన్నట్లు రాజకీయ వర్గాల్లో చర్చ జరుగుతోంది. మొదటిది ప్రభుత్వ సంక్షేమ, అభివృద్ధి పథకాలను అర్హులైన ప్రతి ఒక్కరికీ చేరవేయడం. రెండోది నిరుద్యోగ యువతకు ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించడం. మూడోది కాంగ్రెస్ పార్టీ కోసం క్షేత్రస్థాయిలో పనిచేసిన విద్యావంతులైన కార్యకర్తలు, పార్టీ కుటుంబాలకు చెందిన యువతకు ప్రభుత్వ వ్యవస్థలో భాగస్వామ్యం కల్పించడం. ఈ మూడు అంశాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని ప్రజా సేవక్ వ్యవస్థకు రూపకల్పన చేస్తున్నట్లు సమాచారం. దీని ద్వారా ప్రభుత్వానికి ప్రజలకు మధ్య దూరాన్ని తగ్గించడంతోపాటు క్షేత్రస్థాయిలో ప్రభుత్వ కార్యక్రమాల అమలును మరింత సమర్థంగా పర్యవేక్షించవచ్చని భావిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది.

**ప్రతి గడపకూ ప్రభుత్వ పథకాలు**

ప్రభుత్వం ఎన్నో సంక్షేమ, అభివృద్ధి పథకాలను ప్రకటిస్తున్నప్పటికీ వాటి ప్రయోజనాలు అర్హులైన ప్రతి ఒక్కరికీ చేరుతున్నాయా లేదా అన్నది నిరంతరం పర్యవేక్షించడం కీలకంగా మారింది. ఈ నేపథ్యంలో ప్రజా సేవక్‌లను క్షేత్రస్థాయిలో వినియోగించుకోవాలనే ప్రతిపాదన ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. ప్రభుత్వ పథకాలకు అర్హులైన వారిని గుర్తించడం, పథకాల వివరాలను ప్రజలకు తెలియజేయడం, దరఖాస్తు చేసుకునే విధానంపై అవగాహన కల్పించడం, అవసరమైన పత్రాల సమర్పణలో సహకరించడం వంటి బాధ్యతలను అప్పగించే అవకాశం ఉందని సమాచారం. అర్హత ఉన్నప్పటికీ పథకాల ప్రయోజనాలు అందని కుటుంబాలను గుర్తించి సంబంధిత అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లడం, లబ్ధిదారుల సమస్యలను పరిష్కరించేలా సమన్వయం చేయడం కూడా వీరి విధుల్లో భాగం కావచ్చని ప్రచారం జరుగుతోంది. ప్రభుత్వం చేపట్టే ప్రధాన కార్యక్రమాలు, అభివృద్ధి పనులు, సంక్షేమ పథకాల సమాచారాన్ని గ్రామాలు, పట్టణాల్లోని ప్రతి కుటుంబానికి చేరవేయడం ద్వారా ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు ప్రజల్లోకి మరింత విస్తృతంగా వెళ్లే అవకాశం ఉంటుందని భావిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది.

**ప్రభుత్వానికి ప్రజలకు మధ్య అనుసంధానకర్తలు**

ప్రజా సేవక్‌లు గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో క్షేత్రస్థాయిలో పనిచేసేలా వ్యవస్థను రూపొందించే అవకాశం ఉందని చర్చ సాగుతోంది. ప్రజల నుంచి వచ్చే ఫిర్యాదులు, స్థానిక సమస్యలు, ప్రభుత్వ సేవలకు సంబంధించిన ఇబ్బందులను సేకరించి సంబంధిత శాఖల అధికారులకు తెలియజేయడం, సమస్య పరిష్కారంపై అనుసరణ చేయడం వంటి బాధ్యతలు అప్పగించవచ్చని తెలుస్తోంది. పింఛన్లు, రేషన్, గృహ నిర్మాణం, విద్య, వైద్యం, వ్యవసాయం, ఇతర సంక్షేమ పథకాలపై ప్రజలకు సమాచారం అందించడం వంటి విధులు కూడా ఉండవచ్చని సమాచారం. అయితే వీరికి ఎలాంటి అధికారాలు ఉంటాయి, ఏ శాఖ పరిధిలో పనిచేస్తారు, స్థానిక అధికారులతో సమన్వయం ఎలా ఉంటుంది అనే అంశాలపై స్పష్టత రావాల్సి ఉంది.

ఏపీలో జగన్ అమలు చేసిన వాలంటీర్ల నమూనా

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వైఎస్ జగన్‌మోహన్ రెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న సమయంలో గ్రామ, వార్డు సచివాలయ వ్యవస్థతోపాటు వాలంటీర్ల నియామకాలను చేపట్టారు. గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో ప్రతి నిర్దిష్ట సంఖ్యలో కుటుంబాలకు ఒక వాలంటీర్‌ను అందుబాటులో ఉంచి ప్రభుత్వ పథకాల సమాచారం, లబ్ధిదారులకు సేవల చేరవేత, ప్రజల సమస్యలపై సమాచార సేకరణ వంటి బాధ్యతలను అప్పగించారు. ప్రభుత్వానికి, ప్రజలకు మధ్య వాలంటీర్లు అనుసంధానకర్తలుగా పనిచేశారు. ముఖ్యంగా సంక్షేమ పథకాల అమలులో ఈ వ్యవస్థ కీలక పాత్ర పోషించింది. అయితే వాలంటీర్ల వ్యవస్థపై రాజకీయంగా భిన్నాభిప్రాయాలు కూడా వ్యక్తమయ్యాయి. కొందరు ప్రజలకు ప్రభుత్వ సేవలు చేరువయ్యాయని అభిప్రాయపడగా, మరికొందరు రాజకీయ జోక్యం, స్థానిక ప్రజాప్రతినిధుల పాత్ర తగ్గడం వంటి అంశాలను ప్రస్తావించారు. ఈ అనుభవాల నేపథ్యంలో తెలంగాణలో ప్రతిపాదిత ప్రజా సేవక్ వ్యవస్థ ఎలా ఉండబోతోందన్నది ఆసక్తికరంగా మారింది.

నిరుద్యోగ యువతకు ఉపాధి.. పార్టీ శ్రేణులకు అవకాశం

కాంగ్రెస్ పార్టీ అధికారంలోకి రావడానికి క్షేత్రస్థాయిలో కష్టపడి పనిచేసిన కార్యకర్తలు, విద్యావంతులైన యువతకు అవకాశాలు కల్పించాలనే ఆలోచన కూడా ఈ ప్రతిపాదనలో ఉన్నట్లు రాజకీయ వర్గాల్లో చర్చ జరుగుతోంది. ప్రభుత్వంలో నామినేటెడ్ పదవులు, ఇతర అవకాశాలు పరిమితంగా ఉండటంతో పెద్ద సంఖ్యలో పార్టీ శ్రేణులకు అవకాశం కల్పించడం రాజకీయ నాయకత్వానికి సవాలుగా మారుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో ప్రజా సేవక్ వ్యవస్థ ద్వారా విద్యావంతులైన యువతకు ఉపాధితోపాటు ప్రజాసేవలో భాగస్వామ్యం కల్పించవచ్చని భావిస్తున్నట్లు సమాచారం. అయితే నియామకాలు పూర్తిగా అర్హతలు, నిబంధనల ఆధారంగా జరుగుతాయా, పార్టీ నేపథ్యానికి ఎంత ప్రాధాన్యం ఇస్తారు, ఎంపిక ప్రక్రియను ఎలా నిర్వహిస్తారు అన్నది కీలకంగా మారనుంది.

**నెలకు రూ.10 వేల వేతనం ప్రతిపాదన?**

ప్రతిపాదిత ప్రజా సేవక్ వ్యవస్థలో పనిచేసే వారికి నెలకు కనీసం రూ.10 వేల వేతనం చెల్లించే అంశాన్ని పరిశీలిస్తున్నట్లు ప్రచారం జరుగుతోంది. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా లక్ష మంది వరకు నియమిస్తే ఒక్కొక్కరికి నెలకు రూ.10 వేల చొప్పున చెల్లించడానికి నెలకు సుమారు రూ.100 కోట్ల నిధులు అవసరమవుతాయి. ఏడాదికి ఈ వేతన వ్యయం సుమారు రూ.1,200 కోట్లకు చేరుతుంది. దీనికి అదనంగా శిక్షణ, పర్యవేక్షణ, ప్రయాణ ఖర్చులు, సాంకేతిక సదుపాయాలు, ఇతర పరిపాలనా వ్యయాలు కూడా ఉండే అవకాశం ఉంది. దీంతో నియామకాల సంఖ్య ఎంత ఉండాలి, వేతనాలు ఏ విధంగా చెల్లించాలి, నిధులను ఏ శాఖ నుంచి కేటాయించాలి అనే అంశాలు ప్రభుత్వానికి కీలకంగా మారనున్నాయి. ఈ లెక్కలు ప్రతిపాదిత లక్ష మంది, నెలకు రూ.10 వేల వేతనం అనే అంచనాల ఆధారంగా చేసినవే తప్ప అధికారికంగా ప్రకటించిన బడ్జెట్ కేటాయింపులు కావు.

మూడేళ్ల పాలన తర్వాత అమల్లోకి వచ్చే అవకాశం?

రేవంత్ రెడ్డి ప్రభుత్వం ఏర్పాటై డిసెంబర్ 7 నాటికి మూడేళ్లు పూర్తికానున్న నేపథ్యంలో ఆ తర్వాత ప్రజా సేవక్ వ్యవస్థను కార్యరూపంలోకి తీసుకురావాలనే ఆలోచన ఉన్నట్లు ప్రచారం జరుగుతోంది. మూడేళ్ల పాలనలో అమలైన సంక్షేమ పథకాలు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు, క్షేత్రస్థాయిలో ఉన్న పరిపాలనా అవసరాలను సమీక్షించిన అనంతరం ఈ అంశంపై నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఉందని రాజకీయ వర్గాలు చెబుతున్నట్లు సమాచారం. గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఎంతమందిని నియమించాలి, ఒక్కో ప్రజా సేవక్ పరిధిలో ఎన్ని కుటుంబాలు ఉండాలి, వారి విద్యార్హతలు ఏమిటి, ఎంపిక ప్రక్రియ ఎలా ఉండాలి అనే అంశాలపై చర్చ జరుగుతున్నట్లు ప్రచారం సాగుతోంది. అయితే అమలు తేదీపై ప్రభుత్వం నుంచి ఎలాంటి అధికారిక స్పష్టత లేదు.

ఎంపిక విధానం, విధులపై స్పష్టత అవసరం

ప్రజా సేవక్ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రతిపాదన ముందుకు వస్తే నియామక ప్రక్రియ అత్యంత కీలకం కానుంది. అభ్యర్థుల విద్యార్హతలు, వయోపరిమితి, స్థానిక ప్రాంతాల ప్రాతినిధ్యం, ఎంపిక విధానం, శిక్షణ, విధుల నిర్వహణపై స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలు రూపొందించాల్సి ఉంటుంది. ప్రభుత్వ పథకాల సమాచారం అందించడమే కాకుండా ప్రజల వ్యక్తిగత వివరాలను సేకరించే బాధ్యతలు అప్పగిస్తే సమాచార భద్రతకు తగిన చర్యలు తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. అలాగే ప్రజా సేవక్‌ల విధులపై సంబంధిత శాఖల అధికారుల పర్యవేక్షణ, పనితీరు సమీక్ష, ఫిర్యాదుల పరిష్కారానికి ప్రత్యేక వ్యవస్థ అవసరమవుతుంది. ప్రజలకు సేవలందించే సిబ్బందిగా వారి బాధ్యతలను పరిమితం చేస్తూ రాజకీయ ప్రచారానికి ఉపయోగించకుండా తగిన నిబంధనలు ఉండటం కూడా ముఖ్యమైన అంశంగా మారనుంది.

పాలనా ప్రయోగమా.. రాజకీయ వ్యూహమా?

ప్రజా సేవక్ వ్యవస్థ ప్రతిపాదనలో పరిపాలనా అవసరాలతోపాటు రాజకీయ అంశాలు కూడా చర్చకు వస్తున్నాయి. ఒకవైపు ప్రభుత్వ పథకాల ప్రయోజనాలను అర్హులకు చేరవేయడం, ప్రజల సమస్యలను ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకోవడం, అధికార యంత్రాంగానికి క్షేత్రస్థాయి సమాచారం అందించడం వంటి ప్రయోజనాలు ఉండవచ్చు. మరోవైపు పార్టీ కార్యకర్తలకు ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించడం, ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలపై ప్రజల్లో అవగాహన పెంచడం వంటి అంశాలు కూడా ఈ ప్రతిపాదనతో ముడిపడి ఉన్నట్లు ప్రచారం జరుగుతోంది. అయితే ఈ వ్యవస్థ ఏర్పాటు, నియామకాల సంఖ్య, వేతనాలు, విధివిధానాలపై ప్రభుత్వం అధికారికంగా ప్రకటించే వరకు ఇవన్నీ ప్రతిపాదనలుగా, ప్రచారంలో ఉన్న సమాచారంగానే పరిగణించాల్సి ఉంటుంది. తెలంగాణలో ప్రజా సేవక్ వ్యవస్థ నిజంగా అమల్లోకి వస్తుందా, వస్తే ఏ రూపంలో ఉంటుంది, నిరుద్యోగ యువతకు ఎంతమేర ఉపాధి కల్పిస్తుంది, ప్రభుత్వ సేవలు ప్రజలకు ఏ విధంగా చేరువవుతాయి అన్నది రానున్న రోజుల్లో స్పష్టత రానుంది.