మూలిగే నక్కపై తాటిపండు పడినట్లు... విలేకరి బతుకు
అభిప్రాయ–విశ్లేషణ
సమాజంలో ఏదైనా సంఘటన జరిగినప్పుడు దాన్ని ప్రజల ముందుకు తీసుకువచ్చే వ్యక్తుల్లో విలేకరి కీలక పాత్ర పోషిస్తాడు. ప్రమాదం జరిగిన ప్రదేశానికి పరుగెత్తుకెళ్లడం నుంచి ప్రజల సమస్యలను అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లడం వరకు అతని పని విస్తరించి ఉంటుంది. ఒక గ్రామంలో పరిష్కారం కాకుండా ఉన్న చిన్న సమస్యను వార్తగా మార్చి సంబంధిత అధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లడం, అవసరమైతే దానిపై ప్రజా చర్చకు దారితీయడం స్థానిక విలేకరి పాత్రలో ముఖ్యమైన భాగం.
అయితే ఇతరుల సమస్యలను వెలుగులోకి తీసుకువచ్చే ఈ వ్యక్తి తన కుటుంబ ఆర్థిక సమస్యలతో మాత్రం చాలాసార్లు నిశ్శబ్దంగా పోరాడాల్సి వస్తోందన్న అభిప్రాయం కూడా ఉంది. ఇదే స్థానిక జర్నలిజం ఎదుర్కొంటున్న ముఖ్యమైన చర్చనీయాంశంగా మారుతోంది.
విలేకరి ఉదయం ఇంటి నుంచి బయటకు వచ్చినప్పటి నుంచి వృత్తిపరమైన ఖర్చులు మొదలవుతాయి. ప్రయాణానికి వాహనం అవసరం. వాహనానికి ఇంధనం కావాలి. ఫోన్ అవసరం. దానికి రీచార్జ్ కావాలి. వార్తల కోసం ఇంటర్నెట్ అవసరం. సంఘటన స్థలానికి వెళ్లడం, ఫొటోలు, దృశ్యాలు సేకరించడం, అధికారులను సంప్రదించడం, సమాచారాన్ని నిర్ధారించడం వంటి పనులకు సమయం, శ్రమ, వ్యక్తిగత వనరులు అవసరం.
వార్త బయటకు వచ్చిన తర్వాత పాఠకుడికి కనిపించేది వార్త మాత్రమే. కానీ ఆ వార్త వెనుక విలేకరి చేసిన ప్రయాణం, ఎదురుచూపులు, ఫోన్ సంభాషణలు, సమాచార సేకరణ, వాస్తవ నిర్ధారణ వంటి ప్రక్రియలు సాధారణంగా కనిపించవు. అందుకే “వార్తకు విలువ ఉంది.. వార్తను సేకరించే శ్రమకు ఎంత విలువ ఉంది?” అనే ప్రశ్న సహజంగానే తలెత్తుతోంది.
డిజిటల్ మీడియా విస్తరణతో వార్తల ప్రసారం వేగం గణనీయంగా పెరిగింది. వెబ్సైట్లు, సామాజిక మాధ్యమాలు, ఎలక్ట్రానిక్ పత్రికలు వంటి వేదికల ద్వారా ఒక స్థానిక వార్త కూడా తక్కువ సమయంలో పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు చేరే అవకాశం ఏర్పడింది. అయితే మీడియా విస్తరణకు అనుగుణంగా స్థానిక స్థాయిలో పనిచేసే విలేకరుల ఆర్థిక భద్రత కూడా పెరిగిందా అనే అంశంపై మాత్రం చర్చ అవసరం.
కొన్ని సంస్థల్లో విలేకరులకు గుర్తింపు కార్డులు, నమోదు, ఇతర సేవల పేరుతో రుసుములు ఉండవచ్చనే చర్చ కూడా సామాజిక వేదికల్లో కనిపిస్తోంది. అలాంటి విధానాలు ఉన్న సందర్భాల్లో పూర్తి పారదర్శకత అత్యంత ముఖ్యమైనది. ఏ రుసుము ఎందుకు తీసుకుంటున్నారు, సంస్థ నుంచి విలేకరికి అందే సేవలు ఏమిటి, అతని బాధ్యతలు ఏమిటి, హక్కులు ఏమిటి వంటి అంశాలు ముందుగానే స్పష్టంగా ఉండటం అవసరం.
గుర్తింపు కార్డు ఒక విలేకరి వృత్తిపరమైన గుర్తింపుకు ఉపయోగపడవచ్చు. కానీ అది అతని కుటుంబ అవసరాలను తీర్చదు. పిల్లల విద్య, ఇంటి అద్దె, ప్రయాణ ఖర్చులు, వాహన నిర్వహణ, ఫోన్, సమాచార సాంకేతిక ఖర్చులు వంటి వాటికి ఆర్థిక వనరులు అవసరం. అందువల్ల విలేకరి వృత్తి గురించి కేవలం గౌరవం, సేవ, బాధ్యత అనే కోణాల్లోనే కాకుండా జీవనోపాధి కోణంలో కూడా చర్చించాల్సిన అవసరం ఉంది.
“విలేకరి సేవ చేస్తున్నాడు కాబట్టి అతని శ్రమకు పారితోషికం అవసరం లేదు” అనే భావన ఆరోగ్యకరమైన మీడియా వ్యవస్థకు ఉపయోగపడదనే అభిప్రాయం వ్యక్తమవుతోంది. సేవా భావం ఒక విలేకరి వృత్తిపరమైన విలువ కావచ్చు. కానీ అతని సమయం, శ్రమ, వనరులకు తగిన విలువ ఉండటం కూడా అంతే అవసరం.
అదే సమయంలో విలేకరి హక్కుల గురించి మాట్లాడుతున్నప్పుడు అతని బాధ్యతలను కూడా విస్మరించకూడదు. గుర్తింపు కార్డు కంటే వాస్తవ నిర్ధారణ ముఖ్యం. హోదా కంటే నైతికత ముఖ్యం. వ్యక్తిగత ప్రయోజనం కంటే ప్రజా ప్రయోజనం ముఖ్యమనే భావన జర్నలిజానికి పునాది కావాలి. వార్తను ప్రచురించే ముందు సమాచారాన్ని సాధ్యమైనంత వరకు నిర్ధారించడం, సంబంధిత వర్గాల అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకోవడం, నిరాధార ఆరోపణలకు దూరంగా ఉండటం విలేకరి బాధ్యత.
స్థానిక జర్నలిజం ప్రాధాన్యతను కూడా తక్కువగా అంచనా వేయలేం. ఒక పెద్ద నగరంలో జరిగే సంఘటనకు విస్తృత ప్రచారం లభించే అవకాశం ఉంటుంది. కానీ ఒక చిన్న గ్రామంలో పాడైన రోడ్డు, పనిచేయని వీధిదీపాలు, తాగునీటి సమస్య, పాఠశాలలో మౌలిక సదుపాయాల కొరత, పింఛన్ సమస్య వంటి అంశాలను మొదట గుర్తించి ప్రజల ముందుకు తీసుకువచ్చేది తరచుగా స్థానిక స్థాయిలో పనిచేసే విలేకరే.
అందుకే స్థానిక విలేకరి జీవనోపాధిపై చర్చించడం కేవలం ఒక వ్యక్తి ఆర్థిక సమస్యపై చర్చించడం కాదు. ప్రజల సమస్యలకు అందుబాటులో ఉండే ఒక సమాచార వ్యవస్థ బలంగా ఉండాలంటే దాని క్షేత్రస్థాయి ప్రతినిధులు కూడా వృత్తిపరంగా నిలదొక్కుకునే పరిస్థితులు అవసరం.
అయితే దీనికి పరిష్కారం కేవలం రుసుములు తొలగించడం లేదా ప్రతి విలేకరికి ఒకే విధమైన ఆర్థిక ప్రయోజనం కల్పించడం మాత్రమే కాదు. మీడియా సంస్థలు తమ ఆదాయ నమూనాలను పారదర్శకంగా ఉంచడం, విలేకరుల బాధ్యతలు–హక్కులను స్పష్టంగా నిర్వచించడం, సాధ్యమైన చోట తగిన పారితోషికం కల్పించడం, వృత్తిపరమైన శిక్షణ అందించడం వంటి అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలి. అదే సమయంలో విలేకరులు కూడా తమ వృత్తి నైతిక ప్రమాణాలను కచ్చితంగా పాటించాలి.
ప్రజల సమస్యలను ప్రతిరోజూ రాసే విలేకరి తన సమస్యలను మాత్రం రాయలేని పరిస్థితి ఏర్పడితే అది ఆలోచించాల్సిన అంశమే. ఇతరుల గొంతుకగా నిలిచే వ్యక్తికి తన జీవితం గురించి ఆలోచించే సమయం, ఆర్థిక స్థిరత్వం లేకపోతే స్థానిక జర్నలిజం భవిష్యత్తుపై ప్రశ్నలు తలెత్తడం సహజం.
అందుకే “విలేకరి సేవ చేస్తున్నాడు” అనే మాటతో అతని శ్రమను మాత్రమే చూడకుండా, “ఆ సేవ కొనసాగడానికి అతనికి అవసరమైన జీవనోపాధి ఏమిటి” అనే ప్రశ్నను కూడా సమాజం, మీడియా సంస్థలు, సంబంధిత వర్గాలు ఆలోచించాల్సిన సమయం వచ్చింది.
మూలిగే నక్కపై తాటిపండు పడినట్లు ఇప్పటికే ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్న స్థానిక విలేకరిపై అదనపు భారాలు పడకుండా చూడటం అవసరం. అదే సమయంలో జర్నలిజం పేరుతో జరిగే ప్రతి ఆర్థిక వ్యవహారం పారదర్శకంగా ఉండటం కూడా అంతే అవసరం.
జర్నలిజం బతకడం అంటే కేవలం పత్రికలు, వెబ్సైట్లు, సామాజిక మాధ్యమ వేదికలు కొనసాగడం కాదు. ప్రజల మధ్య తిరుగుతూ వార్తను సేకరించే వ్యక్తి కూడా గౌరవంగా, బాధ్యతగా, సాధ్యమైనంత ఆర్థిక భద్రతతో తన వృత్తిని కొనసాగించగలగాలి.
వార్తకు ప్రాణం ప్రజల సమస్యలైతే.. ఆ సమస్యలను వెలుగులోకి తీసుకువచ్చే శక్తి స్థానిక జర్నలిజం. ఆ వ్యవస్థ బలంగా ఉండాలంటే విలేకరి శ్రమకు గౌరవం, బాధ్యతకు విలువ, వృత్తికి నైతికత, జీవనోపాధికి తగిన ఆధారం అవసరం.
