రాణి రుద్రమదేవి నుంచి శ్రీకృష్ణదేవరాయల వరకు.. బోనాల పండుగకు వేల ఏళ్ల చరిత్ర!

రాణి రుద్రమదేవి నుంచి శ్రీకృష్ణదేవరాయల వరకు.. బోనాల పండుగకు వేల ఏళ్ల చరిత్ర!

తెలంగాణ సాంస్కృతిక వైభవానికి ప్రతీకగా నిలిచే బోనాల పండుగ చరిత్ర నిన్నమొన్నటిది కాదని, వేల ఏళ్ల సుదీర్ఘ ప్రస్థానం ఉందని చారిత్రక ఆధారాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. హైదరాబాద్‌లో 1816లో ప్లేగు వ్యాధి ప్రబలిన సమయంలో అమ్మవారిని శాంతింపజేయడానికి బోనాల పండుగ ప్రారంభమైందనే ప్రచారం ఉన్నప్పటికీ, అంతకంటే ఎంతో ముందుగానే తెలంగాణ ప్రాంతంలో అమ్మవారికి బోనం సమర్పించే సంప్రదాయం కొనసాగిందని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి.

చరిత్ర పరిశోధకుడు డాక్టర్ ద్యావనపల్లి సత్యనారాయణ పరిశోధనల ప్రకారం, సుమారు మూడు వేల ఏళ్ల కిందటే ఆషాఢ మాసంలో అమ్మవారికి బోనం సమర్పించే ఆచారం ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. కామారెడ్డి జిల్లా మరంద్రాళ్ల తండా సమీపంలోని రాతి గుట్టల్లో మహిళలు నెత్తిన బోనం ఎత్తుకుని వెళ్తున్నట్లుగా కనిపించే ప్రాచీన శిల్పాలు దీనికి నిదర్శనంగా పేర్కొంటున్నారు.

అంతేకాదు.. సుమారు 1,600 ఏళ్ల కిందటి విష్ణుకుండినుల కాలానికి చెందిన ఆధారాల్లోనూ గ్రామదేవతల ఆరాధనకు సంబంధించిన ఆనవాళ్లు కనిపిస్తున్నాయని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. కాలం మారినా అమ్మవారి ఆరాధనలోని ఈ సంప్రదాయం మాత్రం కొనసాగుతూ వచ్చిందని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం.

రుద్రమదేవి కాలంలోనూ బోనం సమర్పణ

కాకతీయుల పాలనా కాలంలో బోనాల సంప్రదాయానికి సంబంధించిన ఆధారాలు మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. కాకతీయ రాణి రుద్రమదేవి అమ్మవారికి బోనం సమర్పించినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయని చరిత్ర పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. కాకతీయుల కాలంలో గ్రామదేవతల ఆరాధనకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉండటంతో బోనాల వంటి స్థానిక ఆచారాలు ప్రజల జీవన విధానంలో భాగంగా ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.

శ్రీకృష్ణదేవరాయల శాసనంలో బోనాల ప్రస్తావన

విజయనగర సామ్రాజ్యాధిపతి శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలోనూ బోనాల సంప్రదాయానికి సంబంధించిన ఆధారాలు కనిపిస్తాయి. 1516లో బోనాలపై విధించే పన్నును రద్దు చేస్తూ శ్రీకృష్ణదేవరాయలు శాసనం జారీ చేసినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు పేర్కొంటున్నాయి. దీనిని బట్టి అప్పటికే బోనం సమర్పించే ఆచారం ప్రజల్లో విస్తృతంగా ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.

కుతుబ్‌షాహీల కాలం నుంచీ గోల్కొండలో..

గోల్కొండ ప్రాంతంలో కుతుబ్‌షాహీల కాలం నుంచే బోనాల ఉత్సవాలు నిరంతరాయంగా కొనసాగుతున్నట్లు చారిత్రక పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. ముఖ్యంగా గోల్కొండ కోటలోని జగదాంబిక అమ్మవారి ఆలయం కేంద్రంగా బోనాల వేడుకలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది. కాలక్రమంలో ఈ ఉత్సవాలు హైదరాబాద్ నగరంలోని పలు ప్రాంతాలకు విస్తరించాయి.

ప్లేగు వ్యాధికి ముందే బోనాల ఆనవాళ్లు

1816లో హైదరాబాద్‌లో ప్లేగు వ్యాధి ప్రబలిన తర్వాత అమ్మవారిని శాంతింపజేయడానికి ప్రజలు బోనాలు సమర్పించారని, అక్కడి నుంచే ఈ పండుగకు ప్రత్యేక ప్రాచుర్యం లభించిందని ఒక కథనం ప్రచారంలో ఉంది. అయితే ప్లేగు వ్యాధి కంటే శతాబ్దాల ముందే బోనాల తరహా అమ్మవారి ఆరాధన ఉన్నట్లు లభిస్తున్న చారిత్రక ఆధారాలు ఆ కథనానికి భిన్నమైన విషయాన్ని వెల్లడిస్తున్నాయి.

బోనం అంటే కేవలం ఓ పండుగ ఆచారం మాత్రమే కాదు.. తెలంగాణ ప్రజల విశ్వాసాలు, గ్రామదేవతల ఆరాధన, వ్యవసాయ సంస్కృతి, మహిళల భక్తి, జానపద సంప్రదాయాల సమ్మేళనం. తరాలు మారినా ఆ సంప్రదాయం కొనసాగుతూ రావడం తెలంగాణ సంస్కృతిలో బోనాలకు ఉన్న ప్రత్యేక స్థానాన్ని తెలియజేస్తోంది.

రుద్రమదేవి కాలం నుంచి శ్రీకృష్ణదేవరాయల శాసనాల వరకు.. కుతుబ్‌షాహీల గోల్కొండ నుంచి నేటి తెలంగాణ వరకు.. బోనాల పండుగ తన చారిత్రక, సాంస్కృతిక ప్రస్థానాన్ని కొనసాగిస్తూనే ఉంది.