5వ రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘ సిఫార్సులు – ప్రభుత్వ దాష్టీకం
స్థానిక పాలనను బలహీనపరుస్తున్న ఆర్థిక విధానాలు
డా. బి. గంగారావు (94900 98792)
రాష్ట్రంలోని స్థానిక సంస్థల ఆర్థిక స్థితిని సమీక్షించి, వాటిని బలోపేతం చేయాలనే లక్ష్యంతో ఏర్పాటు చేసిన 5వ రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం తన సమగ్ర నివేదికను 2024 డిసెంబర్లో ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది. మొత్తం 360 పేజీల ఈ నివేదికలో గ్రామీణ మరియు పట్టణ స్థానిక సంస్థల అభివృద్ధి, ఆదాయ వనరులు, ఖర్చులు, నిధుల లోటు వంటి అంశాలపై విశ్లేషణతో పాటు 113 కీలక సిఫార్సులు చేసింది. అయితే ఈ సిఫార్సుల అమలులో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చూపుతున్న నిర్లక్ష్యం ఆందోళన కలిగిస్తోంది.
ఆర్థిక సంఘం అంచనా ప్రకారం 2025-30 కాలంలో పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు రూ.2016 కోట్లు, పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలకు రూ.7033 కోట్లు కలిపి మొత్తం రూ.9049 కోట్లు లోటు ఏర్పడనుంది. ఈ లోటును భర్తీ చేయడానికి ప్రతి ఏడాది రూ.1811 కోట్లు రాష్ట్ర సొంత పన్నుల ఆదాయం నుండి బదిలీ చేయాలని కమిషన్ సూచించింది. అయితే ఈ సూచనను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తిరస్కరించడం స్థానిక సంస్థల ఆర్థిక స్థిరత్వంపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతోంది. రాష్ట్ర ఆదాయంలో ఇది కేవలం 1.64 శాతం మాత్రమే అయినప్పటికీ, ఈ కనిష్ట మొత్తాన్ని కూడా విడుదల చేయడానికి ప్రభుత్వం ముందుకు రాకపోవడం గమనార్హం.
ఇక రాష్ట్రం తన సొంత ఆదాయంలో కనీసం 20 శాతం స్థానిక సంస్థలకు బదిలీ చేయాల్సిన అవసరం ఉన్నప్పటికీ, గత రెండు దశాబ్దాలుగా ఈ విషయంలో సరైన చర్యలు తీసుకోలేదు. ఇతర రాష్ట్రాలు, ముఖ్యంగా కేరళ, స్థానిక సంస్థలకు పెద్ద మొత్తంలో నిధులు బదిలీ చేస్తూ వాటి అభివృద్ధికి ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా ఆంధ్రప్రదేశ్లో తక్కువ మొత్తంలోనైనా నిధుల బదిలీ జరగకపోవడం స్థానిక పాలనను బలహీనపరుస్తోంది.
తలసరి గ్రాంట్ల విషయంలో కూడా ఇదే పరిస్థితి కొనసాగుతోంది. నాల్గవ ఆర్థిక సంఘం సూచించిన విధంగా మున్సిపాలిటీలు, పంచాయతీలు, మండల మరియు జిల్లా పరిషత్తులకు తలసరి గ్రాంట్లు ఇవ్వాలని ఐదవ ఆర్థిక సంఘం సూచించినప్పటికీ, గత రెండేళ్లుగా ఒక్క రూపాయి కూడా విడుదల కాలేదు. ఇదే సమయంలో గ్రామ పంచాయతీలు విద్యుత్ బిల్లుల భారం కింద కుంగిపోతున్నాయి. నెలకు సగటున రూ.85 కోట్లు, ఏడాదికి రూ.1020 కోట్లు విద్యుత్ చార్జీలు చెల్లించాల్సి వస్తున్న పరిస్థితి ఉంది. ఈ బకాయిలలో కనీసం కొంతైనా రద్దు చేయాలని కమిషన్ సూచించినా ప్రభుత్వం స్పందించలేదు.
స్థానిక సంస్థలకు ప్రధాన ఆదాయ వనరులైన వృత్తి పన్ను, ప్రకటన పన్ను, వినోద పన్నులు జీఎస్టీ అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత రాష్ట్ర ఖజానాకు మళ్లించబడుతున్నాయి. ఇవి స్థానిక సంస్థల హక్కులే అయినప్పటికీ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వాటిని స్వాధీనం చేసుకోవడం వల్ల మున్సిపల్ సంస్థలు భారీ ఆదాయాన్ని కోల్పోతున్నాయి. ఉదాహరణకు విశాఖ నగరపాలక సంస్థకు ప్రతి సంవత్సరం కోట్లలో నష్టం వాటిల్లుతోంది. ఇదే పరిస్థితి రాష్ట్రంలోని ఇతర పట్టణ సంస్థలకూ వర్తిస్తుంది.
మోటార్ వాహన పన్నులో వాటా, సీనరేజ్ చార్జీలు, స్టాంప్స్ మరియు రిజిస్ట్రేషన్ పై సర్చార్జ్ వంటి ఆదాయాలు కూడా స్థానిక సంస్థలకు అందకపోవడం గమనార్హం. ఈ నిధులు స్థానిక సంస్థలకు చెల్లించాలని కమిషన్ సూచించినప్పటికీ, ప్రభుత్వం వాటిని పూర్తిగా అమలు చేయడంపై సందేహాలు ఉన్నాయి. దీంతో స్థానిక సంస్థలు తమ స్వంత ఆదాయ వనరులు కోల్పోయి, ఆర్థికంగా మరింత బలహీనపడుతున్నాయి.
ఇదే సమయంలో పట్టణ స్థానిక సంస్థలు భారీ అప్పుల్లో కూరుకుపోయాయి. 2024 నాటికి వీటి అప్పులు దాదాపు రూ.99,658 కోట్లకు చేరుకున్నాయి. ఈ సమస్యకు సరైన పరిష్కారం చూపడంలో ఆర్థిక సంఘం కూడా విఫలమైందనే విమర్శలు ఉన్నాయి.
ఇంకా ఆందోళన కలిగించే విషయం ఏమిటంటే, ప్రజలపై ఆర్థిక భారాన్ని పెంచే పలు సిఫార్సులను ప్రభుత్వం ఆమోదించడం. ఆస్తి పన్ను పెంపు, నీటి చార్జీల పెంపు, ట్రేడ్ లైసెన్స్ ఫీజుల పెంపు వంటి చర్యలు ప్రజలపై అదనపు భారం మోపుతున్నాయి. ఇప్పటికే ఆస్తి పన్ను పెంపులతో ఇబ్బంది పడుతున్న ప్రజలకు ఈ నిర్ణయాలు మరింత కష్టాలను తెచ్చే అవకాశముంది.
మరోవైపు పబ్లిక్-ప్రైవేట్ పార్ట్నర్షిప్ (PPP) విధానాల ద్వారా స్థానిక సేవలను ప్రైవేటీకరణ దిశగా తీసుకెళ్లాలని సూచించడం కూడా ఆందోళన కలిగిస్తోంది. దీనివల్ల ప్రజా సేవలు వ్యాపార ప్రయోజనాలకు లోనయ్యే ప్రమాదం ఉంది.
మొత్తం మీద చూస్తే, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఒకవైపు స్థానిక సంస్థల ఆదాయ వనరులను స్వాధీనం చేసుకుంటూ, మరోవైపు వాటికి ఇవ్వాల్సిన నిధులను నిర్లక్ష్యం చేస్తోంది. దీనివల్ల స్థానిక పాలన వ్యవస్థ బలహీనపడుతూ, ప్రజలకు అందాల్సిన మౌలిక సదుపాయాలు దెబ్బతింటున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో 5వ ఆర్థిక సంఘం సిఫార్సులను పారదర్శకంగా, నిష్పక్షపాతంగా అమలు చేయడం అత్యవసరం. లేకపోతే స్థానిక సంస్థల భవిష్యత్తు మరింత సంక్షోభంలో పడే ప్రమాదం ఉంది.
